talasemia dla specjalistów, lekarzy, diagnostów laboratoryjnych, naukowców

W różnych fazach rozwoju organizmu, tj. w życiu embrionalnym, płodowym, niemowlęcym i dorosłym, hemoglobinę tworzą różne globiny. Cząsteczki globin są kodowane przez geny zgrupowane w dwóch klastrach — klastrze alfa na chromosomie 16 oraz klastrze beta na chromosomie 11. Wiedza o zmianach składu cząsteczki Hb w przebiegu rozwoju osobniczego powinna być brana pod uwagę w procesie diagnostycznym talasemii.

Tutaj znajdziesz więcej informacji na temat klastra alfa- i beta-globiny oraz zmian poszczególnych frakcji hemoglobin zależnie od etapu rozwojowego organizmu (link):

W najnowszych interpretacjach opisujących zmiany ekspresji poszczególnych rodzajów globin sugeruje się, że przejście między fazą embrionalną,płodową i występującą u dorosłego człowieka przebiega dzięki współzawodnictwu między promotorami globin o ich czynniki aktywujące ulokowane powyżej miejsca startu transkrypcji. To współzawodnictwo może wynikać ze zmian w ekspresji lub aktywności czynników transkrypcyjnych, z którymi te promotory się łączą.

Gen kodujący alfa-globinę ma po dwie kopie na każdym z chromosomów; każda jest oznaczana odpowiednio jako a1 i a2. W odróżnieniu od genu alfa-globiny, gen beta-globiny ma po jednej kopii na każdym z chromosomów. Ekspresja genów globin zależy między innymi od elementów regulatorowych ulokowanych daleko przed miejscem startu transkrypcji. Dla regulacji produkcji alfa-globiny najważniejszy jest element regulatorowy określany jako HS-40, natomiast dla beta-globiny istotny jest region zwany beta-LCR (Turowski et al 2013). 

Tutaj można m.in. znaleźć schemat lokalizacji genów klastra alfa- i beta-globiny (link1) i (link2). 

Opisano również przypadki (Turowski et al 2013, Hematologia):

  1. wielkich mutacji delecyjnych krótkiego ramienia 16 chromosomu, w tym genu kodującego alfa-globinę i sąsiadujące z nim geny (zespół ATR16). 
  2. pacjentów cierpiących na tak zwany zespół alfa-talasemii, związanym z mutacjami w białku ATRX na chromosomie X. 
  3. zespół talasemii z zespołem mielodysplastycznym (ATMDS, alpha-thalassemia myelodysplastic syndrome).