talasemia dla specjalistów, lekarzy, diagnostów laboratoryjnych, naukowców

Talasemie to heterogenna grupa genetycznie uwarunkowanych niedokrwistości, wynikających z zaburzeń syntezy białkowych części hemoglobiny, spowodowanych mutacjami w kodujących je genach i/lub ich elementach regulatorowych. Najczęściej zaburzenia dotyczą ekspresji alfa-globiny (α-talasemia) lub beta-globiny (β-talasemia), choć istnieją także talasemie związane z obniżoną syntezą innych globin np. delta-globiny, gamma-globiny (więcej informacji w dziale Podstawowe mutacje).  

Do pewnego momentu uważano, że w Polsce talasemie nie występują lub istnieją jedynie kazuistyczne przypadki. Jednak, ze względu na zwiększoną migracją ludności, a także coraz lepszą diagnostyką (m.in. także dzięki dostępności odpowiednich metod badawczych i większej świadomości personelu medycznego), talasemie są coraz częściej diagnozowane. 

Talasemie możemy podzielić m.in. według kilku kryteriów:

  1. Lokalizacja mutacji w DNA. O alfa-talasemii będziemy mówić, gdy mutacja jest na alfa-globinie, a o beta-talasemii gdy na beta-globinie itd.
  2. "Ciężkość" choroby. Ten podział związany jest z rodzajem mutacji, sposobem jej dziedziczenia oraz istnieniem dodatkowych czynników zmieniających przebieg talasemii np. współdziedzicznie innych rodzajów talasemii lub wariantów hemoglobin.
  3. Zależność od transfuzji.

podział talasemie-2

Rycina. Podstawowy podział alfa- (bordowy kolor) i beta-(zielony kolor) talasemii ze względu na "ciężkość" objawów klinicznych. 

 

Zarówno alfa-, jak i beta-talasemia w większości przypadków są dziedziczone w sposób autosomalny recesywny, choć w przypadku beta-talasemii zdarzają się też dominujące typy mutacji (tzw. dominant beta-thalassemia, nie przedstawiona na rycinie powyżej).

Ogólny podział oparty jest na określeniu funkcjonalności genów kodujących poszczególne globiny. Znajomość mutacji pozwala na odpowiednią klasyfikację, jednak należy zwrócić uwagę na to, że istnieją przypadki odstępujące. Określenie "niefunkcjonalności" odnosi się do braku zdolności produkcji prawidłowej globiny. 

Alfa-talasemia:

Cichy nosiciel: jeden z czterech genów kodujących alfa-globinę jest niefunkcjonalny.

Trait: dwa z czterech genów (w pozycji cis lub trans) kodujących alfa-globinę są niefunkcjonalne.

Choroba HbH: trzy z czterech genów kodujących alfa globinę są niefunkcjonalne. Choroba HbH ma kilka podtypów, w tym: tzw. niedelecyjna choroba HbH i tzw. delecyjna HbH. W rzadkich przypadkach choroba HbH może wynikać z niedelecyjnych mutacji (homozygotyczne lub złożone heterozygoty) na obu genach a2-globiny na każdym z chromosomów (więc niefunkcjonalne są 2/4 genów alfa-globiny, a nie 3/4 genów alfa-globiny). Tutaj znajdziesz zdecydowanie więcej: (HbH).   

HbBart's hydrops fetalis: brak funkcjonalnej alfa-globiny.

 

Beta-talasemia:

Minor: częściowo funkcjonalny lub całkowicie niefunkcjonalny jeden gen kodujący beta-globinę.

Intermedia: forma może wynikać m.in. ze złożonej heterozygoty np. dwa częściowo niefunkcjonujące geny kodujące beta-globine lub jeden niefunkcjonujący gen a drugi częściowo funkcjonujący (istnieje więcej przykładów). Ta postać beta-talasemii jest często klasyfikowana na podstawie zależności od transfuzji. Więcej informacji o tym rodzjau beta-talasemii można znaleźć tutaj:

http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=19172&MISSING+CONTENT=Beta-talasemia-intermedia&search=Disease_Search_Simple&title=Beta-talasemia-intermedia

Major: niefunkcjonalne dwa geny kodujące beta-globinę lub złożone heterozygoty dające obraz beta-talasemii major.

 

Należy jednak pamietać, że talasemia talasemii nierówna.

 

EPIDEMIOLOGIA NA ŚWIECIE:

Tutaj możesz zobaczyć więcej: http://www.kidsnewtocanada.ca/conditions/thalassemia

Obecnie uważa się, że obecność mutacji warunkujących talasemię stanowiła selektywną ochronę przed malarią.

Bazę danych (populacyjną) odnośnie talasemii i wariantów hemoglobin stworzyła Swiatowa Organizacja Zdrowia (WHO).  Informację tam zawarte opisują epidemiologię talasemii i wariantów hemoglobin na świecie pod kątem różnych zmiennych m.in migracji, liczby urodzeń, transfuzji.

Dodatkowe informacje odnośnie epidemiologii na stronach WHO znajdziej tutaj:

http://www.who.int/bulletin/volumes/86/6/06-036673-table-T1.html

http://www.who.int/bulletin/volumes/86/6/06-036673-table-T2.html

http://www.who.int/bulletin/volumes/86/6/06-036673-table-T3.html

 

Uwaga: część danych na temat epidemiologii talasemii, jak i wariantów hemoglobin wg WHO (2008):

Ponad 5% światowej populacji (i ponad 7% ciężarnych) jest nosicielami tych zaburzeń hemoglobiny. Talasemie i warianty hemoglobin były endemiczne w ponad 60% krajów (z 229). Obecnie jednak są powszechne w ponad 71% krajach. 

Rocznie na świecie jest ponad 330 tyś. poczęć lub urodzeń z ciężkimi postaciami tych zaburzeń hemoglobin, z czego 56 tyś. dotyczy ciężkich postaci talasemii (w tym 30 tyś. wymaga regularnych transfuzji, żeby przeżyć,  a ponad 5 tyś. umiera z powodu HbBart's hydrops fetalis). Pozostałe 275 tyś. to choroby sierpowatokrwinkowe.

Rocznie ponad 9 mln. nosicielek zachodzi w ciążę. Ryzyko, że ich partner jest także nosicielem wynosi od 0,1 do 40% (średnia światowa - 14%). 

Tylko 12% dzieci urodzonych z beta-talasemią zależną od transfuzji jest faktycznie na tranzfuzjach, a mniej niż 40 % z nich otrzymuje prawidłową terapię chelatującą. Obecnie, ponad 100 tyś. pacjentów na świecie z tym typem niedokrwistości jest na regularnych transfuzjach, a ponad 3 tyś. z nich umiera rocznie jako nastolatkowie lub około 20 roku życia.